Bilindiği üzere; ulusal bayram ve genel tatil (UBGT) günlerinde çalışma esasları 4857 sayılı İş Kanunu (Madde 44, 47) ve 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun ile düzenlenmiştir.
Ulusal Bayram ve Genel Tatil Günleri Hangileridir?
Ulusal bayram ve genel tatil günleri 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun’da olarak sayılmıştır. Kanun’un 1. Maddesine göre;
“1923 yılında Cumhuriyetin ilan edildiği 29 Ekim günü Ulusal Bayramdır. Türkiye’nin içinde ve dışında Devlet adına yalnız bugün tören yapılır. Bayram 28 Ekim günü saat 13.00’ten itibaren başlar ve 29 Ekim günü devam eder.”
Ulusal bayram olan 29 Ekim’de özel iş yerlerinin kapanması zorunlu olmakla birlikte günümüzde bu hükmün işlerliği ve yaptırımı bulunmamaktadır.
Resmi ve Dini Bayram Günleri ile Genel Tatil Günleri Hangileridir?
Kanun’un 2. Maddesine göre ise; resmi ve dini bayram günleri ile yılbaşı günü, 1 Mayıs günü ve 15 Temmuz günü genel tatil günleridir.
Resmi Bayram Günleri
- 23 Nisan günü Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramıdır.
- 19 Mayıs günü Atatürk’ü Anma ve Gençlik ve Spor Bayramı günüdür.
- 30 Ağustos günü Zafer Bayramıdır.
Dini Bayram Günleri
- Ramazan Bayramı; Arefe günü saat 13.00’ten itibaren 3,5 gündür.
- Kurban Bayramı; Arefe günü saat 13.00’ten itibaren 4,5 gündür.
Genel Tatil Günleri
- 1 Ocak günü yılbaşı tatili,
- 1 Mayıs günü Emek ve Dayanışma Günü
- 15 Temmuz günü Demokrasi ve Milli Birlik Günü tatildir.
Ulusal, resmi ve dini bayram günleri ile yılbaşı günü, 1 Mayıs günü ve 15 Temmuz günü resmi daire ve kuruluşlar tatil edilir. Ulusal Bayram ve genel tatil günleri; Cuma günü akşamı sona erdiğinde müteakip Cumartesi gününün tamamı tatil yapılır.
Mahiyetleri itibariyle sürekli görev yapması gereken kuruluşların özel kanunlarındaki hükümler saklıdır.
Bayram ve Genel Tatil Çalışmalarında Ücretlendirme Esasları Nelerdir?
İş Kanunu’nun 47. Maddesi açık hükmüne göre; ulusal bayram günü işyerlerinde çalışma yapılmasına imkan vermekte olup bu maddeye göre; kanunlarda ulusal bayram ve genel tatil günü olarak kabul edilen günlerde çalışmazlarsa, bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücretleri tam olarak, tatil yapmayarak çalışırlarsa ayrıca çalışılan her gün için, normal aylık veya günlük ücretine ek olarak, bir günlük ücreti ödenir (yani toplamda 2 günlük ücret) kesintisiz ödenecektir.
Saat ücreti ile çalışan işçilerin tatil günü ücreti saat ücretinin 7,5 katıdır. (Sosyal güvenlik mevzuatında da esas alındığı üzere bir günlük tam süreli çalışma genel olarak yedi buçuk saat üzerinden hesaplanmaktadır.)
Aylık sabit-maktu ücretli çalışan işçilerin ulusal bayram ve genel tatil günleri için bir iş karşılığı olmaksızın hak kazandıkları ücretleri aylık maktu ücretlerinin içinde yer almaktadır. Bu işçilerden ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışanlara ayrıca çalıştığı her gün için bir günlük ücreti ödenmelidir. (4857 sayılı İş Kanunu madde 49)
Yüzde usulünün uygulandığı işyerlerinde işçilerin ulusal bayram ve genel tatil ücretleri de işverence işçiye ödenir.
Günlük ücretin tespitinde işçinin net ücreti dikkate alınacak, yol ve yemek ücreti gibi ek ödemeler hesaplamaya dahil edilmeyecektir.
İşçinin ulusal bayram ve genel tatil günlerinden sayılan ve resmi tatil günü olarak adlandırılan günlerde çalışarak ek ücrete hak kazanması için günlük çalışma saati sınırlaması veya tam gün çalışma şartı belirtilmemiş olup çalışanın ek ücretine hak kazanabilmesi için o gün sadece 1 saat dahi çalışma yapmış olması yeterli olup çalışılan süreye bakılmaksızın işçilere o günler için ilave bir günlük ücret ödenmesi gerektiği anlaşılmaktadır. (28 Ekim ve Arefe günleri için yarım ücret)
Bu sebeple 29 Ekim günü mesai saat 23.00’ de bile başlasa bu posta için ekstra resmi tatil çalışma ücreti ödenmesi gerekmektedir.
Ulusal Bayram ve Genel Tatil (UBGT) çalışması karşılığında ücret yerine serbest zaman veya ikame izin verilmesi yasal olarak mümkün değildir; alacak hakkı baki kalır.
Ulusal bayram ve genel tatil günleri yıllık izin süresinden düşülemez.
Bayramda Çalışmak Yasak mıdır?
Kanun’un 2. Maddesi düzenlemesine göre sayılı günlerin tamamında resmi daire ve kuruluşlarda çalışma yapılması yasaklanmıştır. Özel işyerleri için ise yalnızca 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı’nda yasaklanmış, diğer sayılı günlerde işyerlerinde çalışma yapılıp yapılmayacağı ise tarafların iradelerine bırakılmıştır.
Bayramda Çalışmak Zorunlu mudur? Çalışma İçin İşçinin Onayı Gerekli midir?
İş Kanunu’nun 44. maddesine göre; ulusal bayram ve genel tatil günlerinde işyerinde çalışılıp çalışılmayacağı iş veya toplu iş sözleşmesiyle kararlaştırılabilir. Sözleşmede bu konuda hüküm bulunmuyorsa her yıl özel olarak işçinin onayının alınması gerekir.
İşçi yazılı onay vermediyse bu günlerde çalışmaya zorlanamaz; rıza dışı çalışmaya son verilmesi veya işçinin işten kaçınması durumunda haklı fesih hakları doğabilir.
Başlangıçta onay verdiği halde işçinin ulusal bayram ve genel tatil günlerinde işyerindeki çalışmaya katılmaması “doğruluk ve bağlılığa uymayan davranış” olarak değerlendirilerek iş sözleşmesinin işveren tarafından tazminatsız olarak haklı nedenle derhal feshedilmesine neden olabilecektir. (4857 sayılı İş Kanunu madde 25/II-e)
Bu nedenle işverenin her koşulda, hiçbir sözleşme veya onay bulunmadan çalışanı bayram günü çalışmaya zorlayabileceği söylenemez.
Yargıtay içtihatlarına göre, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri aylık ücretin içine önceden dahil edilecek şekilde sözleşme yapılamaz.
Bu yüzden çalışanların ve işverenlerin iş sözleşmelerindeki resmî tatil ve fazla mesai hükümlerini incelemesi önemlidir.
Sağlık, güvenlik ve kesintisiz hizmet gerektiren alanlarda da çalışma planları ilgili mevzuat ve sözleşme hükümleri çerçevesinde hazırlanır.
Ulusal Bayram ve Genel Tatil Günlerinde Çalışmanın İspatı Kime Aittir?
Resmi tatil de denen Ulusal bayram ve genel tatillerde çalışıldığının kanıtlanması işçiye, bu ücretin ödendiğinin kanıtlanması ise işverene aittir.
İşçi ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışma yaptığını puantaj kaydı, iş yeri içi yazışmalar gibi yazılı belgelerle ispat edebileceği gibi elinde yazılı belge olmaması durumunda iddiasını tanık beyanlarıyla da ispat edebilir.
Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde yapılan çalışmaların karşılığında ödemeler, ücret bordrolarında ve ücret hesap pusulalarında gösterilmektedir. İşçinin imzasını taşıyan bordro sahteliği ispat edilinceye kadar kesin delil niteliğindedir. Bu nedenle aksinin işçi tarafından yazılı delille ispatlanması gerekmektedir.
Ulusal bayram ve genel tatil günlerine ilişkin tahakkuk bulunan ücret bordrosu işçinin imzasını taşıyorsa, ait olduğu aya ilişkin ulusal bayram ve genel tatil günü çalışma ücretlerinin tamamının ödendiği kabul edilmektedir. Ancak işçi ücret bordrosuna imza atarken, bordroda yazılandan daha fazla ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacağı olduğuna ilişkin ihtirazi kayıt düşebilir. İhtirazi kayıt bulunmuyor ve fakat yine de bordroda yazılandan fazla, ulusal bayram ve genel tatil günü ücreti alacağı olduğunu iddia ediyorsa işçinin bu alacağını ancak yazılı delillerle ispatlaması gerekecektir.
Ücret bordrosunun işçinin imzasını taşımaması ve banka kanalıyla yapılan ödemenin de bordroda yazılan ücretle uyuşması halinde işçinin, söz konusu aya ilişkin bordroda yazılı ulusal bayram ve genel tatil ücretini aldığı kabul edilmektedir. Ulusal bayram ve genel tatil günleri sınırlı sayıda bulunduğundan bordroda tahakkuk etmiş gün sayısı o ayda yer alan tatil gün sayısını karşılıyorsa, o aya ilişkin ödemelerin eksiksiz yapıldığı neticesine ulaşılacaktır. Ancak imzasız bordroda, tahakkuk bulunmuyor veya eksik gün tahakkuku bulunuyor ve işçi, tanık beyanlarıyla ulusal bayram ve genel tatil günleri çalışmasının daha fazla olduğunu ispatlamışsa, imzasız ücret bordrosunda yazılı tutar hesaplanan miktardan düşülecek, işçinin fazlaya ilişkin alacağı olduğu kabul edilecektir.
İşçilik alacaklarına ilişkin taleplerde dinlenecek tanıkların işçiyle aynı dönemlerde çalışmış, işçinin çalışmasına bire bir şahit olmuş olması gerekmekle birlikte davalı işverene karşı davasının da bulunmaması, davalı işveren ile davacı tanığı arasında husumet olmaması beklenmektedir. Tanık ile işveren arasında husumet bulunması halinde mahkemece bu tanığın beyanlarına ihtiyatlı yaklaşılacak, tanığın beyanlarının başkaca delillerle desteklenmesi beklenecektir.
İşçinin, ulusal bayram ve genel tatil günlerine ilişkin çalışmalarını yalnızca tanık beyanlarıyla ispatlaması ve bu çalışmalarına ilişkin yazılı bir delil sunmaması halinde mahkemeye yapılan hesaplamanın %30’una kadar indirim yapma takdiri verilmiştir. Ancak ispatın yazılı delillere dayanması halinde mahkemenin bu konuda takdiri bulunmamaktadır.
Ücret Alacaklarında Zamanaşımı Süresi Kaç Yıldır?
Ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacaklarında zamanaşımı süresi 5 yıldır.
Zamanaşımı süresi alacağın hak edildiği tarihten itibaren işlemeye başlamaktadır. Alacağın, dava yoluyla talep edilmesi halinde yapılacak hesaplamada dava tarihinden geriye dönük 5 yıl içerisinde yapılmış olan ulusal bayram ve genel tatil günleri çalışmaları dikkate alınacaktır.
Arabuluculuk süreci işletilmesinin zorunlu tutulmasının bir neticesi olarak arabuluculuk sürecinde geçen zaman zamanaşımı süresini durdurmaktadır. Örneğin; arabuluculuk başvuru tarihi ile anlaşmama tutanağının imzalandığı toplantı tarihi arasında geçen 1 aylık sürede talep edilen alacağa ilişkin zamanaşımı süresi işlemeyecektir.
28 Ekim’de Çalışma Durumunda Kurallar Nelerdir?
Cumhuriyet Bayramı tatili 28 Ekim günü saat 13.00’te başlar. 28 Ekim 13:00’a kadar olan çalışmalar normal çalışma saatleri içerisinde oluğundan resmî tatil kapsamında değerlendirilmez, normal aylık/günlük ücretin içerisinde sayılır ancak saat 13.00’ten sonraki çalışmalar resmî tatil sayılacak ve yarım günlük çalışma karşılığı olarak, o günkü yevmiyesine ek olarak yarım günlük ilave tatil ücreti ödenecektir.
Yani 28 Ekim öğleden sonra çalışılması durumunda işçiye o gün için toplamda 1 günlük tam yevmiye + yarım günlük ilave ücret (toplam 1,5 yevmiye karşılığı) ödenmesi gerekecektir.
Örneğin brüt günlük ücreti 1.000 TL olan bir çalışanın 28 Ekim öğleden sonraki tatil döneminde çalışması halinde yarım günlük ek ücret tutarı 500 TL brüt olarak hesaplanacaktır.
Aynı çalışan 29 Ekim’de de tam gün çalışırsa 1,5 gün için toplam ilave resmî tatil kazancı brüt 1.500 TL olacaktır.
Postalar halinde çalışma yapılan işyerlerinde, çalışma saatinin girdiği veya içinde bulunduğu zaman dilimi (tarih/gün) esas alınarak ücret hesaplanmalıdır. Bu bakımından dini bayram günleri arefeleri ve 28 Ekim günleri saat 13.00 sonrasında, diğer günlerde ise tatil gece 00.00 itibariyle başlayacağından bu süreleri esas alarak tatil günü ilave ücretleri işçilere ödenecektir.
Buna göre; 28 Ekim saat 13.00’den önce yapılacak mesai için;
1- İzin verilmesi halinde telafi çalışma yapılabilir. Telafi çalışma için işçiden yazılı Muvafakat alınması gerekir.
2- Yargıtay ve Teftiş uygulamasına göre yarım günlük izin geçerli değildir. Ama teamülde uygulanmaktadır.
3- İşçiye işveren tarafından ücretsiz izin kullandırılması için işçinin muvafakatinin alınması gerekir. Muvafakat olmadan kullandırılamaz. Muvafakat bireysel olabileceği gibi toplu olarak da alınabilir.
4- işçinin kendisinin talep edeceği ücretsiz izin kullandırılabilir.
28 Ekim günü;
1- 00.00-08.00 postasında ekstra ödeme yapılması gerekmez.
2- 08.00-16.00 postasında 13.00'den sonra yarım gün ekstra ödeme yapılması gerekir.
3- 16.00-24.00 postasında tam gün ekstra ödeme yapılması gerekir.
4- 08.00-17.00 ya da 09.00-18.00 postasında yarım gün ekstra ödeme yapılması gerekir.
29 Ekim Mesai Ücreti Nasıl Hesaplanır?
Örnek olarak brüt aylık ücretin 30 bin TL olduğunu varsayalım. Brüt günlük ücret:
30.000 ÷ 30 = 1.000 TL
29 Ekim’de tam gün çalışan işçinin kazanacağı ilave resmî tatil ücreti, temel hesaplamada 1.000 TL brüt olur.
Böylece işçinin normal aylık brüt maaşına 1.000 TL brüt ek ödeme yapılır.
Çalışanın toplam kazancı, sözleşmesindeki diğer ödemeler ve uygulanabilecek kesintiler nedeniyle farklılaşabilir.
Toplu iş sözleşmesinde veya bireysel iş sözleşmesinde daha yüksek bayram mesaisi ücreti öngörülüyorsa çalışan lehine olan düzenleme uygulanır.
Resmî Tatilde Çalışmayan İşçinin Maaşı Kesilir Mi?
Hayır. İş Kanunu kapsamındaki işçiler için genel kural, resmî tatilde çalışılmasa da o güne ait ücretin ödenmesidir.
Aylık sabit ücretle çalışan işçinin yalnızca 29 Ekim’de işyerinin kapalı olması nedeniyle maaşından kesinti yapılması kanuna aykırıdır.
Saatlik veya günlük ücretle çalışanların hakları da söz konusu tatil ücreti hükümleri çerçevesinde değerlendirilir.
Bununla birlikte farklı istihdam statülerindeki kişiler bakımından uygulanacak özel mevzuatın ayrıca incelenmesi gerekebilir.
Bayram Mesaisi Normal Çalışma Süresini Aşarsa Ne Olur?
Genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok 45 saat olup aksi kararlaştırılmamışsa bu süre haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünmektedir.
Haftalık 45 saati aşan çalışmaya mevzuatta “fazla çalışma” uygulamada “fazla mesai” denilmektedir. Haftalık normal çalışma süresinin sözleşmelerle 45 saatin altında belirlendiği durumlarda (40 saat gibi), bu çalışma süresini aşan ve 45 saate kadar yapılan çalışmalara “fazla sürelerle çalışma” denir. Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma için işçinin onayının alınması gerekir.
Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının % 50 artırılması suretiyle ödenir.
Genel tatil gününde çalışılmış olması tek başına her durumda fazla mesai ücreti doğurmaz; haftalık çalışma süresi ve işçinin çalışma düzeni dikkate alınır.
Yer altında maden işlerinde çalışan işçilere, günlük 7,5 saati ve haftalık 37,5 saati aşan her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının % 100’den az olmamak üzere arttırılması suretiyle ödenir.
Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sürelerinin hesabında yarım saatten az olan süreler yarım saat, yarım saati aşan süreler ise bir saat sayılır.
29 Ekim'de yapılan çalışma, haftalık 45 saatlik çalışma süresinin aşılmasına da neden oluyorsa genel tatil ücretinin yanında fazla çalışma ücreti de ödenmelidir.
4857 sayılı İş Kanunu’na ulaşmak için tıklayınız.
2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanuna ulaşmak için tıklayınız.
Sağlık Kuralları Bakımından Günde Azami Yedi Buçuk Saat veya Daha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkında Yönetmelik’e ulaşmak için tıklayınız.
Çalışma süreleri ve ücrete Dair Resmi düzenlemelerin detaylı rehberleri için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı dokümanına göz atabilirsiniz.
Fazla mesai hesaplamasına (Normal, Tatil ve Bayram günlerinde) ulaşmak için tıklayınız.
Saygılarımızla.