Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından 02.03.2020 tarihinde 2020/5 sayılı Genelge yayımlanmıştır.
Bilindiği üzere, idarelerin ihale yoluyla yaptırdıkları işleri üstlenenlere hakkediş ödemesi yapılabilmesi için, hizmet alımı ve yapım işleri için, ilgili ihale konusu işyerinden dolayı, ihale suretiyle piyasadan hazır halde alınıp satılan mal teslim işleri için, işverenin merkez adresindeki işyerinin tescilli bulunduğu SGK ünitesinde işlem gören tüm işyerlerinden dolayı, idareye ihale konusu işle ilgili olarak verilen teminatların çözülebilmesi ve özel nitelikteki bina inşaatları için geçici iskan veya yapı kullanma izin belgesi alabilmesi için ilgili işyerlerinden dolayı, Sosyal Güvenlik Kurumuna borçlarının olmaması ve bu kapsamda Sosyal Güvenlik Kurumundan borçlarının olmadığına daire yazı veya ilişiksiz belgesi almaları gerekmektedir.
2020/5 sayılı Genelge ile; Sosyal Güvenlik Kurumunca düzenlenen Borcu Yoktur yazılarının ve belgelerinin hangi usul ve esaslara göre düzenleneceği, hangi belgelerin kâğıt veya elektronik ortamda düzenleneceği, işverenlerin hangi borçlarının dikkate alınacağı, gerçek ve tüzel kişiler açısından prim borcu olarak kabul edilecek tutarların limitlerinin ne olduğu ile ilgili ayrıntılı açıklamalar yapılmıştır.
Genelgeye göre açıklanan bazı önemli hususlar aşağıdaki gibidir;
- “4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun "İhaleye Katılımda Yeterlilik Kuralları" başlıklı 10. Maddesinin 4. Fıkrasının (c) bendinde, Türkiye’nin veya kendi ülkesinin mevzuat hükümleri uyarınca kesinleşmiş sosyal güvenlik prim borcu bulunan isteklilerin ihale dışında bırakılacağı hükme bağlanmıştır.” denilerek sosyal güvenlik prim borcu olan isteklilerin ihale dışında bırakılacağı belirtilmişti.
- 5510 sayılı Kanunun 90. Maddesinin 3. Fıkrasına istinaden, 29/9/2008 tarihli Resmi Gazetede "Sosyal Güvenlik Kurumu Prim ve İdari Para Cezası Borçlarının Hakedişlerden Mahsubu, Ödenmesi ve İlişiksizlik Belgesinin Aranması Hakkında Yönetmelik" yayımlanarak, idarelerin ihale yoluyla yaptırdıkları her türlü işleri üstlenenlerin hakedişlerinin Sosyal Güvenlik Kurumuna idari para cezası, prim ve prime ilişkin borçlarının olmaması kaydıyla ödenmesine ve kesin teminatlarının ihale konusu işle ilgili Kuruma olan borçlarına karşılık tutulması ve iadesine ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiştir.
- 5510 sayılı Kanunun 90. Maddesinin 6. Fıkrasına istinaden, 28.09.2008 tarihli Resmi Gazetede "İşverenlere Verilen Devlet Yardımı, Teşvik ve Desteklerde Sosyal Güvenlik Kurumundan Alınacak Borcu Yoktur Belgesinin Düzenlenmesine İlişkin Usul ve Esaslara Dair Tebliğ" yayımlanarak, belirli bölgelere veya sektörlere yönelik ya da kamu kurum ve kuruluşları tarafından verilen özel belgelere veya izinlere dayalı olarak kamudan kaynak tahsis edilmesi şeklinde kanun, kararname ve diğer mevzuatla sağlanan araştırma, geliştirme, üretim, yatırım, pazarlama ve benzeri tüm aşamalarda uygulanan devlet yardımı, teşvik ve desteklerden yararlanacak olanların borçlarının bulunmadığına dair Sosyal Güvenlik Kurumunca düzenlenmiş borcu yoktur belgesinin / yazısının aranılmasının usul ve esasları düzenlenmiştir.
Gerek yukarıda açıklanan kanun hükümleri, gerek gerçek veya tüzel kişi olan işverenlerin kamu kurum ve kuruluşları ile ihale mevzuatına tabi olmaksızın yapmış oldukları protokol ve sözleşmelere istinaden;
1) 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu gereğince ihalelere katılmak üzere,
2) İhale konusu olmayan işlerle ilgili borcu yoktur belgesi almak üzere,
3) 5510 sayılı Kanunun 90. Maddesinin:
2. Fıkrası uyarınca, hak ediş ödemesine ve kesin teminatın iadesine esas olmak üzere,
4. Fıkrası uyarınca, yapı kullanma izin belgesinin alınmasına esas olmak üzere,
6. Fıkrası uyarınca, devlet yardımı, teşvik ve desteklerden yararlanmak amacıyla;
Hazine ve Maliye Bakanlığı, KOSGEB, TÜBİTAK ve Kredi Garanti Fonuna ibraz edilmek üzere,
1) Prim borçlarının KDV iade alacağından mahsubu suretiyle ödenmesinde,
2) 1 Seri No’lu Gümrük Genel Tebliği uyarınca, “Onaylanmış Kişi Statü Belgesi” almak amacıyla,
Yasal ödeme süresi geçmiş prim ve prime ilişkin borcun olup olmadığının bildirilmesinin talep edilmektedir.
Söz konusu borcu yoktur belgeleri ve yazıların verilmesi sırasında ya işyeri bazında borç sorgulaması ya da işverenin Türkiye genelinde kendi adına tescil edilmiş işyerleri ile ortak, üst düzey yönetici, işveren vekili ve aracı olarak işlem gördüğü işyerlerinden kaynaklanan borçlarının sorgulanmaktadır.
Bu belge ve yazıların;
Hangi durumlarda elektronik ortamda, hangi durumlarda ilgili üniteye müracaat edilmek suretiyle alınacağı,
- Hangi borç türlerinin sorgulanacağı,
- Borçların işyeri bazında mı yoksa işveren bazında Türkiye genelinde mi sorgulanacağı,
- Elektronik ortamda alınması amacıyla e-borcu yoktur aktivasyon başvuru işlemleri,
- Hak ediş ödemeleri sırasında işverenlerin muaccel borçlarının olup olmadığının idarelerce sorgulanabilmesi,
İle ilgili SGK müdürlüklerince yapılacak olan işlemler ile uygulamanın usul ve esasları aşağıdaki ana başlıklar altında ayrıntılı olarak açıklanmıştır:
I- 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na göre verilecek borcu yoktur belgeleri,
II- Kamu İhale Kanunu Dışında Düzenlenen Borcu Yoktur Belgeleri/Yazıları
III- Hak Ediş Ödemeleri Sırasında İşverenlerin Muaccel Borçlarının İdarelerce Elektronik Ortamda Sorgulanması
IV- Devlet Yardımı Teşvik ve Desteklerde Borç Sorgusu
V- Prim Borçlarının Katma Değer Vergisi ile Ödenmesi durumunda
VI- Onaylanmış Kişi Statü Belgesi ile İlgili Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirine Verilmek Üzere Düzenlenecek Belgeler
Buna göre;
İhaleli İşlerde Hak Ediş Ödenmesi İçin İstenen Borcu Yoktur Yazıları;
Sosyal Güvenlik Kurumu Prim ve İdari Para Cezası Borçlarının Hak edişlerden Mahsubu, Ödenmesi ve İlişiksizlik Belgesinin Aranması Hakkında Yönetmelik gereği; İşverenlerin tahakkuk etmiş ve muaccel hale gelmiş idari para cezası, prim ve prime ilişkin gecikme cezası, gecikme zammı ve diğer ferilerinden oluşan borçlarının hak edişlerinden kesilerek ödenmesinin SGK tarafından idareden istenilmesi gerekmektedir.
İhale konusu işin devamlı nitelikteki işyeri sigortalıları ile yapılmış olması halinde, Hak edişlerden kesinti yapılmasına esas olmak üzere ihale konusu işin yapıldığı dönemlere bakılmaksızın devamlı nitelikteki işyerinin, sigorta primi, işsizlik sigortası primi ve idari para cezası ile bunlara ilişkin gecikme cezası, gecikme zammı ve diğer fer’ilerinden oluşan tüm borçları sorgulanacaktır.
Bu nedenle hizmet alımı ve yapım işleri için, ilgili ihale konusu işyerinden dolayı, ihale suretiyle piyasadan hazır halde alınıp satılan mal teslim işleri için, işverenin merkez adresindeki işyerinin tescilli bulunduğu SGK İl Müdürlüğünde işlem gören tüm işyerlerinden dolayı, SGK’ya muaccel hale gelmiş borçlarının bulunup bulunmadıkları hususu sorgulanarak, borcu bulunmayan işverenlere borcu olmadığına dair yazı, borcu bulunan işverenlere ise borcu olduğuna dair yazı verilecektir.
Teminat İadeleri İçin Düzenlenen İlişiksizlik Belgesi;
Sosyal Güvenlik Kurumu Prim ve İdari Para Cezası Borçlarının Hak edişlerden Mahsubu, Ödenmesi ve İlişiksizlik Belgesinin Aranması Hakkında Yönetmelik gereği; işveren tarafından, idareye ihale konusu işle ilgili olarak SGK’ ya borcunun bulunmadığına dair ilişiksizlik belgesi ibraz edilmedikçe işverene ait kesin teminat iade edilemez. İlişiksizlik belgesinin düzenlenebilmesi için, işverenlerin, ihale konusu işle ilgili sigorta primi, işsizlik sigortası primi, idari para cezası, fark isçilik üzerinden hesaplanan prim, damga vergisi, eğitime katkı payı ve özel işlem vergisi ile bunlara ilişkin gecikme cezası, gecikme zammı ve diğer fer’ilerinden oluşan borçların bulunmaması gerekmektedir. İhale konusu işin, devamlı mahiyetteki işyeri sigortalıları ile yaptırılmış̧ olması halinde ise, işyerinin ihale konusu işin başlayıp bitirildiği sürelerdeki sigorta primi, işsizlik sigortası primi, idari para cezası, fark işçilik üzerinden hesaplanan prim, damga vergisi, eğitime katkı payı ve özel işlem vergisi ile bunlara ilişkin gecikme cezası, gecikme zammı ve diğer fer’ilerinden oluşan borçlarının bulunmaması gerekmektedir.
Özel Nitelikteki İnşaat İşyerleri Hakkında Düzenlenecek İlişiksizlik Belgesi;
5510 sayılı Kanunun 90’ıncı maddesinin dördüncü fıkrasına göre; geçici iskan veya yapı kullanma izin belgesi verilmeden önce ilgililerden yapılan inşaat dolayısıyla SGK’ ya borçlarının bulunmadığına dair SGK tarafından düzenlenmiş bir belgenin istenmesi zorunludur. Bu nitelikteki işyerlerinden dolayı SGK’ ya borçlarının bulunmadığına dair bir belgenin verilmesinin istenilmesi halinde, bu işyerinden sigorta primi, işsizlik sigortası primi, sosyal güvenlik destek primi, idari para cezası, fark işçilik üzerinden hesaplanan prim, eğitime katkı payı, özel işlem vergisi, damga vergisi, konut edindirme yardımı, tasarruf teşvik kesintisi ile bunlara ilişkin gecikme cezası ve zammı borçlarının olup olmadığına bakılacak ve borçlarının bulunmaması kaydıyla ilişiksizlik belgesi verilecektir. Fark işçilik prim borcunun kesinleşme aşamasında olması veya itiraz edilmesi durumlarında dahi borcun ödenmemesi halinde işlemler sonuçlandırılıncaya kadar ilişiksizlik belgesi verilmeyecek ancak borç kesinleşmemişse ihale konusu işler için istenilecek borcu yoktur belgesinde veya bu nitelikteki belgelerde borç olarak değerlendirilmeyecektir.
Özel Nitelikteki İşyerleri ve Alt İşverenler (Aracı) İçin Düzenlenecek Borcu Yoktur Belgeleri;
Gerçek veya tüzel kişi işverenlerin işyerlerinden birisinden veya alt işveren (aracısı) olduğu bir işyerinden "borcu yoktur" belgesinin istenilmesi halinde, işyeri kayıtlarının incelenmesine başvurulmaksızın, bu konudaki taleplerin SGK kayıtlarına intikal ettiği tarihe kadar SGK birimlerine verilmiş olan prim belgelerinde kayıtlı muaccel sigorta primi, işsizlik sigortası primi, sosyal güvenlik destek primi, idari para cezaları, fark işçilik üzerinden tahakkuk ettirilmiş olan prim borcu (kesinleşmemiş olsa bile), eğitime katkı payı, özel işlem vergisi, damga vergisi, tasarrufu teşvik kesintisi ve katkı tutarı, konut edindirme yardımı borcu ve bunlara ilişkin gecikme zammı ve varsa faizleri, borç kapsamına dahil edilecektir.
Örnek:(A) işyeri işvereni, işyerindeki işin bölümlerinden biri olan temizlik işini 1 yıl süreyle (B) alt işverenine vermiştir. (A) işvereni, 1 yılın sonunda temizlik işlerini üstlenmiş olan (B) alt işvereninden SGK’ ya bu işten dolayı borcunun olmadığına dair belge getirmesini istemiştir. Bu durumda, alt işveren (B)’nin sadece söz konusu işten dolayı borcunun olup olmadığı hususu yukarıda belirtildiği şekilde (tüm borçları dikkate alınmak suretiyle) araştırılarak sonucuna göre işlem yapılacaktır.
Söz konusu yazıların verildiği tarihte işverenlerin muaccel olmuş borçlarının bulunması durumunda borcu var belgesi, borcu bulunmuyorsa borcu yok belgesi verilecektir.
Düzenlenecek Belgeler;
1)İhaleli İşlerde Hak Ediş Ödenmesi İçin yapılan sorgulama sonucunda,
−Borcu bulunmayan işverenlere örneği Ek-5’te yer alan yazı,
−Borcu bulunan işverenlere örneği Ek-6’da yer alan yazı,
2)Özel Nitelikteki İşyerleri ve Alt İşverenler (Aracı) İçin yapılan sorgulamalarda;
−Borcu bulunmuyorsa örneği Ek-7’de yer alan belge
−Borçlarının bulunması durumunda örneği Ek-8’de yer alan belge
Verilecektir.
Genelge 02.03.2020 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir.
Söz konusu Genelgeye ulaşmak için tıklayınız.
Saygılarımızla.
Esas Bağımsız Denetim S. M. Mali Müşavirlik A. Ş.